Diagnoza azoospermii, czyli braku plemników w nasieniu, nie musi oznaczać końca starań o dziecko. Biopsja jądra to sprawdzona metoda, która u wielu mężczyzn pozwala pozyskać plemniki i wykorzystać je w procedurze in vitro. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy zabieg jest wskazany i co warto wiedzieć przed konsultacją.

Spis treści:

1. Jakie są wskazania do wykonania biopsji jądra?
2. Czym różnią się metody biopsji jądra TESA i TESE?
3. Jak przebiega zabieg biopsji jądra?
4. Jak wykorzystuje się pozyskane plemniki w procedurze in vitro?
5. Jak przebiega rekonwalescencja po biopsji jądra?
6. Ile kosztuje biopsja jądra i czy zabieg podlega refundacji NFZ?

Biopsję jądra wykonuje się w ramach diagnostyki niepłodności męskiej przy azoospermii – stanie, w którym badanie nasienia nie wykazuje plemników w ejakulacie. Wyróżnia się jej dwa typy:

• azoospermię obstrukcyjną – plemniki są produkowane prawidłowo, ale nie trafiają do nasienia z powodu niedrożności nasieniowodów, czyli kanalików odprowadzających plemniki z jąder (np. po wazektomii lub przy wrodzonym braku nasieniowodów);
  

• azoospermię nieobstrukcyjną – problem leży w samym jądrze i polega na zaburzeniu produkcji plemników (m.in. przy pierwotnej niewydolności jąder).

Azoospermia to główne wskazanie do biopsji. Inne zaburzenia nasienia, takie jak oligospermia, nekrozoospermia czy oligoastenoteratozoospermia, wymagają indywidualnej oceny klinicznej. O ewentualnym zabiegu każdorazowo decyduje lekarz.

Czy są jakieś przeciwwskazania do biopsji jądra? Tak, są to stany zapalne jądra, najądrza, skóry moszny oraz zmiany ropne.

Kwalifikacja do zabiegu to kilkuetapowy proces. Warto zgłosić się do androloga, który poprowadzi diagnostykę krok po kroku. Obejmuje ona:

• badanie nasienia – do potwierdzenia azoospermii potrzebne są co najmniej dwa badania w odstępie czasu;

• diagnostykę hormonalną – m.in.oznaczenie FSH (hormonu folikulotropowego), LH, testosteronu i inhibiny B, które pomagają wstępnie odróżnić azoospermię obstrukcyjną od nieobstrukcyjnej;

• USG jąder i najądrzy – pozwala ocenić budowę moszny i wykryć ewentualne cechy niedrożności lub zmiany ogniskowe;

• diagnostykę genetyczną – przy azoospermii nieobstrukcyjnej standardem jest badanie kariotypu i mikrodelecji regionu AZF chromosomu Y, natomiast przy wrodzonym braku nasieniowodów – badanie mutacji genu CFTR wraz z poradnictwem genetycznym.

Wyniki tych badań pomagają ustalić przyczynę azoospermii, oszacować szanse na pozyskanie plemników drogą biopsji, a w przypadku obciążeń genetycznych – ocenić ryzyko przekazania ich potomstwu.

Dwie podstawowe metody biopsji jądra to TESA oraz TESE. Różnią się techniką pobrania materiału i wskazaniami:

• Biopsja igłowa (TESA – Testicular Sperm Aspiration) to najmniej inwazyjne rozwiązanie, nazywane biopsją jądra zamkniętą. Polega naprzezskórnej punkcji igłowej – lekarz cienką igłą nakłuwa jądro i pobiera fragment miąższu, czyli jego wewnętrznej tkanki. Aspiracja plemników tą drogą sprawdza się przy azoospermii obstrukcyjnej, gdy produkcja plemników jest zachowana.

• Biopsja otwarta (TESE – Testicular Sperm Extraction) oznaczana też skrótem cTESE, wymaga niewielkiego nacięcia moszny i pobrania wycinków tkanki z kilku miejsc jądra. W uzasadnionych przypadkach wykonuje siębiopsję mapującą czyli pobranie próbek z różnych miejsc jądra w celu zlokalizowania ognisk aktywnej produkcji plemników. Stosuje się ją m.in. przy podejrzeniu ogniskowego zatrzymania spermatogenezy.

O wyborze metody decyduje lekarz na podstawie badań nasienia, profilu hormonalnego i obrazu USG.

Biopsję jądra przeprowadza doświadczony urolog lub androlog, najczęściej w trybie chirurgii jednego dnia, co oznacza, że pacjent wraca do domu niedługo po zabiegu. Przygotowanie do niej obejmuje:

• konsultację urologiczną i diagnostykę andrologiczną – specjaliści z zakresu urologii i andrologii kwalifikują pacjenta do procedury,
• badania krwi: morfologię oraz ocenę układu krzepnięcia,
• ultrasonografię (USG jąder),
• ogolenie moszny w dniu zabiegu chirurgicznego.

Biopsja jądra jest wykonywana w znieczuleniu, dzięki czemu pacjent nie odczuwa bólu w trakcie zabiegu. Przy TESA wystarcza znieczulenie miejscowe – pacjent pozostaje przytomny. Z kolei TESE wymaga znieczulenia ogólnego lub dokręgosłupowego, dlatego konieczne jest wcześniejsze bycie na czczo.

TESA trwa ok. 15-30 minut, natomiast TESE – ok. 30-60 minut. W ramach chirurgii onkologicznej czas trwania biopsji i jej zakres mogą się zwiększyć.

Plemniki powstają w jądrze, w kanalikach nasiennych, gdzie komórki plemnikotwórcze w procesie spermatogenezy wytwarzają dojrzałe gamety. Stamtąd wędrują do najądrza, gdzie dojrzewają i są magazynowane.

Gdy na ich drodze pojawi się niedrożność, nie trafiają do ejakulatu – wówczas materiał pobierany jest właśnie z najądrza. W przypadkach, gdy produkcja plemników jest zaburzona, przed biopsją rozważa się leczenie hormonalne jako próbę jej poprawy.

Pobrany materiał biologiczny trafia do laboratorium, gdzie embriolog wykonuje analizę laboratoryjną tkanki. Pod mikroskopem szuka żywych plemników, które mogą być wykorzystane w leczeniu niepłodności. Azoospermia jest jednym z najczęstszychwskazań do in vitro dla mężczyzn, bo do zapłodnienia wystarczy nawet pojedyncza, pełnowartościowa komórka.

Znalezione plemniki wykorzystuje się w technikach rozrodu wspomaganego, w tym w zapłodnieniu pozaustrojowym (zapłodnieniu in vitro – IVF) metodą ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection), czyli docytoplazmatycznego wstrzyknięcia plemnika do komórki jajowej.

Pozyskane gamety można też zabezpieczyć przez mrożenie plemników – krioprezerwacja sprawia, że komórki rozrodcze zachowują zdolność do zapłodnienia przez wiele lat. Gdy biopsja jądra nie przyniesie efektu, alternatywą bywa inseminacja z nasieniem dawcy.

Rekonwalescencja po biopsji jądra trwa zwykle kilka dni. W pierwszej dobie mogą pojawić się:

• obrzęk,
• dyskomfort,
• niewielkie zasinienie moszny.

Wówczas zaleca się chłodne okłady, leki przeciwbólowe i ograniczenie wysiłku przez około tydzień. Warto też nosić odpowiednią bieliznę.

Powikłania zdarzają się rzadko i należą do nich:

• infekcje,
• krwiaki,
• utrzymujący się ból.

Sygnałami alarmowymi są gorączka, narastający ból i silne krwawienie – w takiej sytuacji skontaktuj się z kliniką, w której wykonywany był zabieg. Po pełnym wygojeniu warto zadbać o profilaktykę.

Wielu mężczyzn obawia się o swoje zdrowie seksualne. Warto jednak mieć świadomość, że biopsja jest całkowicie bezpieczna i nie powoduje zaburzeń erekcji, a wiedza o tym, jak dbać o jądra na co dzień, pomaga wrócić do pełnej formy po zabiegu.

Ile kosztuje biopsja jądra i czy zabieg podlega refundacji NFZ?

Koszt biopsji jądra zależy od wybranej techniki. W polskich klinikach ceny mieszczą się najczęściej w przedziale od 800 zł za biopsję igłową do około 7 300 zł za bardziej zaawansowane techniki.

Refundacja w ramach NFZ przysługuje przede wszystkim w przypadkach onkologicznych, np. przy podejrzeniu nowotworu jądra. A co z programem refundacji in vitro Ministerstwa Zdrowia? Sama biopsja jądra co do zasady nie jest w nim ujęta, choć w indywidualnych przypadkach, gdy lekarz prowadzący uzna ją za niezbędną do podjęcia dalszego leczenia, istnieje możliwość sfinansowania zabiegu w ramach programu.

Twoje badanie nasienia wykazało azoospermię? Umów się na konsultację w klinice Gyncentrum – wspólnie z naszymi specjalistami dobierzemy metodę dającą największą szansę na ojcostwo.

Źródła:

1. Rajfer J. TESA or TESE: Which Is Better for Sperm Extraction? Rev Urol. 2006 Summer;8(3):171. PMID: 17043713; PMCID: PMC1578547.
2. Patel SR, Park B, Reddy A, Fisher S, Rivera Mirabal JL, Lipshultz LI. Testicular Core Extraction: Important Technique for Determining Sperm Retrieval Method in Non-obstructive Azoospermia. Urology. 2023 Mar;173:87-91. doi: 10.1016/j.urology.2022.12.017. Epub 2022 Dec 24. PMID: 36574908.
3. Esteves SC. Microdissection TESE versus conventional TESE for men with nonobstructive azoospermia undergoing sperm retrieval. Int Braz J Urol. 2022 May-Jun;48(3):569-578. doi: 10.1590/S1677-5538.IBJU.2022.99.14. PMID: 35333489; PMCID: PMC9060172.
4. Shah R, Gupta C. Advances in sperm retrieval techniques in azoospermic men: A systematic review. Arab J Urol. 2017 Dec 26;16(1):125-131. doi: 10.1016/j.aju.2017.11.010. PMID: 29713543; PMCID: PMC5922005.