Skleroterapia zamiast skalpela? Nowa nadzieja w leczeniu torbieli endometrialnych

Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych pozwala je leczyć bez ingerencji chirurgicznej w miąższ jajnika. W odróżnieniu od tradycyjnej laparoskopii zabieg ten nie obniża rezerwy jajnikowej (stężenia AMH) i nie uszkadza pęcherzyków antralnych, dlatego coraz częściej wybierają go kobiety planujące ciążę. Podczas zabiegu ginekolog nakłuwa torbiel przez ścianę pochwy pod kontrolą USG, odsysa jej zawartość, a następnie podaje do wnętrza 96% alkohol etylowy, który pozostaje w torbieli przez 10 minut. Metoda łagodzi ból u ok. 86% pacjentek, a odsetek nawrotów wynosi średnio 13,8%.

Najważniejsze informacje w artykule:

• Skleroterapia to małoinwazyjny zabieg przezpochwowy – ginekolog usuwa zawartość torbieli czekoladowej i podaje alkohol etylowy, co prowadzi do zwłóknienia jej ścian i zmniejsza ryzyko nawrotu.
• Torbiele endometrialne to zmiany wypełnione krwistą treścią o silnych właściwościach prozapalnych, które mogą wywoływać ból i obniżać płodność u pacjentek z endometriozą.
• Tradycyjne leczenie obejmuje farmakoterapię oraz chirurgiczne usunięcie zmian, jednak operacja może skutkować spadkiem rezerwy jajnikowej i powstawaniem zrostów, co utrudnia zajście w ciążę.
• Do skleroterapii ginekolog kwalifikuje pacjentki, u których USG potwierdza torbiel endometrialną i pozwala na jej bezpieczne nakłucie bez ryzyka uszkodzenia sąsiednich narządów.
• Porównania z laparoskopową cystektomią pokazują podobną skuteczność obu metod w leczeniu torbieli, przy czym skleroterapia wiąże się z krótszą hospitalizacją, niższymi kosztami i lepszymi wynikami rozrodu.

Spis treści:

1. Skleroterapia – co to jest i jakie ma zastosowania medyczne?
2. Torbiele endometrialne – czym są i jakie dają objawy?
3. Leczenie chirurgiczne – zalety oraz aktualne problemy
4. Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych – przebieg zabiegu
5. Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych – kwalifikacja do zabiegu
6. Skuteczność skleroterapii etanolem torbieli endometrialnych
7. Przyszłość skleroterapii w leczeniu torbieli endometrialnych
8. Skleroterapia etanolem torbieli jajników – podsumowanie

Skleroterapia – co to jest i jakie ma zastosowania medyczne?

Skleroterapia (obliteracja chemiczna) to zabieg, w którym lekarz podaje do wnętrza zmienionej chorobowo struktury – naczynia krwionośnego lub torbieli – substancję chemiczną (sklerozant). Sklerozant wywołuje kontrolowany odczyn zapalny, który prowadzi do zwłóknienia i trwałego zamknięcia leczonej struktury. 

Skleroterapia jest stosowana we flebologii do zamykania żylaków i pajączków naczyniowych przy użyciu polidokanolu. Z kolei w ginekologii specjaliści stosują 96% alkohol etylowy, który aplikują przezpochwowo pod kontrolą USG. Alkohol niszczy nabłonek wyścielający torbiel endometrialną, nie naruszając przy tym zdrowej tkanki jajnika.

Ponieważ ginekolog nie wyłuszcza torebki zmiany (jak podczas operacji), okoliczne pęcherzyki antralne pozostają nienaruszone – a to właśnie od nich zależy rezerwa jajnikowa i liczba oocytów, które lekarz może pozyskać podczas procedury in vitro (IVF). Specjaliści Gyncentrum wykonują skleroterapię etanolem torbieli endometrialnych m.in. w ramach przygotowania pacjentek do leczenia niepłodności.

Torbiele endometrialne – czym są i jakie dają objawy?

Endometrioza to przewlekła choroba zapalna, w której endometrium występuje poza jamą macicy. Zmiany przybierają postać rozsianych ognisk na powierzchni otrzewnej lub w głębokich strukturach miednicy mniejszej.

U niemal połowy pacjentek chorych na endometriozę występują również torbiele endometrialne jajników, zwane także torbielami czekoladowymi. Wypełnia je gęsta krwista treść, a całość otacza elastyczna torebka. Płyn wypełniający wnętrze torbieli ma wysoce prozapalne właściwości, przez co stwarza środowisko toksyczne dla oocytów w sąsiadujących pęcherzykach jajnikowych.

Pacjentki z torbielami endometrialnymi często cierpią na bolesne miesiączki oraz przewlekłe bóle podbrzusza. Zmiany te mogą również poważnie obniżać płodność – ich toksyczna zawartość uszkadza pęcherzyki antralne, od których zależy powodzenie stymulacji hormonalnej w procedurze in vitro.

Leczenie chirurgiczne – zalety oraz aktualne problemy

Aktualne wytyczne European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) wymieniają dwie główne metody leczenia torbieli endometrialnych – farmakoterapię oraz chirurgiczne usunięcie zmian. O wyborze metody decydują przede wszystkim objawy i plany prokreacyjne pacjentki.

Starania o ciążę wykluczają jednoczesne leczenie hormonalne, dlatego kobiety planujące ciążę mogą skorzystać z leczenia zabiegowego. Typowo obejmuje ono laparoskopową cystektomię, polegającą na wyłuszczeniu torbieli wraz z jej torebką.

Chirurgiczne usunięcie torbieli jest skuteczne, a odsetek nawrotów nie przekracza 30%. To jednak operacja, która wymaga kilkudniowej hospitalizacji i rekonwalescencji.

Liczne publikacje dokumentują spadek stężenia AMH u kobiet po laparoskopowej cystektomii — podczas wyłuszczania torebki chirurg nieumyślnie usuwa fragmenty zdrowego miąższu jajnika, co zmniejsza rezerwę jajnikową. Operacje laparoskopowe sprzyjają również tworzeniu się zrostów w obrębie miednicy mniejszej, co dodatkowo utrudnia zajście w ciążę. 

Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych nie wiąże się z takimi powikłaniami. Ginekolog podaje do ich wnętrza stężony alkohol etylowy, który skutecznie niszczy nabłonek torbieli, jednocześnie oszczędzając sąsiadujące pęcherzyki jajnikowe.

Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych – przebieg zabiegu

Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Lekarz podaje do wnętrza torbieli alkohol etylowy w objętości ok. 60% jej początkowego rozmiaru. Etanol pozostaje w niej przez 10 minut, wywołując obliterację chemiczną (zwłóknienie wyściółki).

Ginekolog:

1. Podaje pacjentce dożylnie antybiotyk w celu profilaktyki zakażeń.
2. Pod stałą kontrolą USG przezpochwowego wprowadza igłę punkcyjną przez ścianę pochwy do wnętrza torbieli. Aspiruje całą jej zawartość, a pobrany materiał przekazuje do badania histopatologicznego.
3. Przepłukuje opróżnioną torbiel kilkukrotnie solą fizjologiczną – tak długo, aż płyn staje się całkowicie przejrzysty.
4. Wprowadza do wnętrza alkohol etylowy (ok. 60% objętości torbieli). Po 10 minutach odsysa cały etanol i kończy procedurę.

Skleroterapia etanolem torbieli endometrialnych – kwalifikacja do zabiegu

Przed skleroterapią etanolem torbieli endometrialnych ginekolog przeprowadza wizytę kwalifikacyjną – zbiera szczegółowy wywiad medyczny i wykonuje USG przezpochwowe. Do zabiegu mogą przystąpić pacjentki, u których nie ma przeciwwskazań do znieczulenia ogólnego. 

Ginekolog wykonuje skleroterapię wyłącznie w przypadku rozpoznania endometriozy w postaci torbieli jajnika. Ocenia też, czy zmiana jest punkcyjna – czyli czy da się ją bezpiecznie nakłuć przezpochwowo bez ryzyka uszkodzenia narządów miednicy, np. macicy lub jelit.

Obraz ultrasonograficzny musi wykazywać cechy typowe dla torbieli endometrialnej – wyraźną granicę z otaczającą tkanką jajnika, niską echogeniczność (tzw. obraz mielonego szkła), brak rozrostów brodawkowatych i brak wewnętrznego unaczynienia w badaniu USG Doppler. Cechy mogące świadczyć o złośliwości zmiany stanowią bezwzględne przeciwwskazanie. Ginekolog nie kwalifikuje wówczas pacjentki do zabiegu.

Wielkość torbieli nie jest formalnym kryterium kwalifikacji, ale przy dużych zmianach rośnie ryzyko nawrotu – ginekolog omawia to z pacjentką i wspólnie podejmują decyzję.

Skuteczność skleroterapii etanolem torbieli endometrialnych

Metaanaliza Younis (2025) podsumowująca najnowsze badania wykazała, że stężenie hormonu antymüllerowskiego (AMH) – markera rezerwy jajnikowej – nie zmienia się po skleroterapii etanolem torbieli endometrialnych. Dolegliwości bólowe ustępują u 85,6% leczonych pacjentek, a odsetek nawrotów utrzymuje się na niskim poziomie – średnio 13,8%.

Po skleroterapii pacjentki zachodzą w ciążę częściej niż po laparoskopowej cystektomii, dlatego zabieg ten wybierają kobiety przygotowujące się do procedury in vitro.

Porównanie metod leczenia torbieli endometrialnych:

Kilka badań bezpośrednio zestawiło wyniki laparoskopowej cystektomii i skleroterapii etanolem torbieli endometrialnych:

• Deng i wsp. (2023) porównali obie grupy i odnotowali, że zarówno częstość nawrotów, jak i wskaźnik ciąż nie różniły się w sposób istotny statystycznie. Autorzy zwrócili jednak uwagę na czas kontaktu etanolu ze ścianami torbieli – przy inkubacji dłuższej niż 10 minut odsetek nawrotów był porównywalny z operacją, natomiast przy czasie ≤10 minut nawroty po skleroterapii występowały częściej.

• García-Tejedor i wsp. (2020) uzyskali zbliżone wyniki. Zabieg okazał się porównywalnie skuteczny z cystektomią pod względem ryzyka nawrotu i łagodzenia objawów. Badanie wskazuje jednocześnie, że skleroterapia wiąże się z wyraźnie krótszą hospitalizacją, mniejszą liczbą ciężkich powikłań i niższymi kosztami leczenia.

• Lavadia i wsp. (2025) w metaanalizie obejmującej 28 badań i 1 877 pacjentek wykazali, że po skleroterapii etanolem AMH spada mniej niż po cystektomii laparoskopowej. Kobiety po skleroterapii uzyskiwały też większą liczbę oocytów, oocytów dojrzałych (MII) oraz zarodków, co przekłada się na lepsze rokowanie w procedurze in vitro.

Doświadczenie specjalistów Gyncentrum potwierdza te dane – pacjentki po skleroterapii przystępują do stymulacji przed in vitro z większą liczbą pęcherzyków antralnych niż kobiety po operacji.

Przyszłość skleroterapii w leczeniu torbieli endometrialnych

Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) oraz Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) włączają skleroterapię etanolem torbieli jajników do swoich najnowszych rekomendacji dotyczących leczenia niepłodności.

Choć pierwsze doniesienia o zastosowaniu tej metody w leczeniu torbieli endometrialnych pojawiły się ponad 25 lat temu, dopiero ostatnie lata przyniosły wystarczającą liczbę badań klinicznych, aby potwierdzić jej skuteczność i bezpieczeństwo – zwłaszcza w kontekście ochrony rezerwy jajnikowej.

Średni odsetek nawrotów na poziomie 13,8% plasuje skleroterapię na zbliżonym lub lepszym poziomie niż laparoskopowa cystektomia. W przyszłości może się ona stać zabiegiem pierwszego wyboru szczególnie u młodych kobiet planujących macierzyństwo, dla których zachowanie każdego pęcherzyka jajnikowego jest priorytetem.

Skleroterapia etanolem torbieli jajników – podsumowanie

Skleroterapia etanolem torbieli jajników to metoda, dzięki której ginekolog usuwa torbiel endometrialną bez tradycyjnej operacji – bez nacięć, bez ryzyka zrostów i bez obniżania poziomu AMH. 

Zabieg jest szczególnie wskazany u kobiet, które planują ciążę i chcą zachować jak najwyższą rezerwę jajnikową. Lekarz rozważa go także u pacjentek po rozległych operacjach z powodu endometriozy, u których zaburzona anatomia miednicy zwiększa ryzyko powikłań podczas laparoskopii.

Chcesz dowiedzieć się, czy to rozwiązanie dla ciebie? Umów się na konsultację w Gyncentrum – diagnostyka niepłodności zaczyna się od rozmowy z ginekologiem, który oceni twój przypadek i dobierze metodę leczenia.

Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje ginekolog – na podstawie wyników badań i stanu zdrowia pacjentki.

Źródła:

1. Younis, J. S., Shapso, N., Izhaki, I., & Taylor, H. S. (2025). Ethanol sclerotherapy for management of endometriomas: an overview of systematic reviews. Frontiers in Endocrinology, 16. https://doi.org/10.3389/fendo.2025.1612899
2. Deng, Y., He, Y., & Wang, D. (2023). Comparison of the efficacy and safety of ultrasound-guided sclerotherapy versus cystectomy for the treatment of ovarian endometriomas: a systematic review and meta‑analysis. Current Women s Health Reviews. https://doi.org/10.2174/1573404820666230328121709
3. García-Tejedor, A., Martínez-García, J. M., Candas, B., Suárez, E., Mañalich, L., Gómez, M., Merino, E., Castellarnau, M., Regueiro, P., Carreras, M., Martínez-Franco, E., Carrarrach, M., Subirats, N., Barbera, J., González, S., Climent, M., Fernández-Montolí, E., & Ponce, J. (2020). Ethanol Sclerotherapy versus Laparoscopic Surgery for Endometrioma Treatment. A Prospective, Multicenter, Cohort Pilot Study.. Journal of minimally invasive gynecology. https://doi.org/10.1016/j.jmig.2019.08.036
4. Lavadia, C. M. M., Jeong, H., Ryu, K., & Park, H. (2025). Ovarian reserve and IVF outcomes after ethanol ovarian sclerotherapy in women with endometrioma: a systematic review and meta-analysis.. Reproductive biomedicine online, 51 1, 104840. https://doi.org/10.1016/j.rbmo.2025.104840
5. Becker,C., Bokor, A., Heikinheimo, O., Horne, A., Jansen, F., Kiesel, L., King, K., Kvaskoff, M., Nap, A., Petersen, K., Sarıdoğan, E., Tomassetti, C., Van Hanegem, N., Vulliemoz, N., & Vermeulen, N. (2022). ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open, 2022. https://doi.org/10.1093/hropen/hoac009
6. Zondervan, K., Becker, C., Koga, K., Missmer, S., Taylor, R. N., & Viganò, P. (2018). Endometriosis. Nature Reviews Disease Primers, 4, 1-25. https://doi.org/10.1038/s41572-018-0008-5
7. Giudice, L. C., Horne, A. W., & Missmer, S. (2023). Time for global health policy and research leaders to prioritize endometriosis. Nature Communications, 14. https://doi.org/10.1038/s41467-023-43913-9
8. Dunselman, G., Vermeulen, N., Becker, C., Calhaz-Jorge, C., D’Hooghe, T., Bie, B., Heikinheimo, O., Horne, A., Kiesel, L., Nap, A., Prentice, A., Saridogan, E., Soriano, D., & Nelen, A. (2014). ESHRE guideline: management of women with endometriosis.. Human reproduction, 29 3, 400-12 . https://doi.org/10.1093/humrep/det457
9. Kim, G.-H., Kim, P., Shin, J., Nam, I., Chu, H., & Ko, H. (2021). Ultrasound-guided sclerotherapy for the treatment of ovarian endometrioma: an updated systematic review and meta-analysis. European Radiology, 32, 1726 – 1737. https://doi.org/10.1007/s00330-021-08270-5
10. Duffy, J. M., Arambage, K., Corrêa, F., Olive, D., Farquhar, C., Garry, R., Barlow, D., & Jacobson, T. (2020). Laparoscopic surgery for endometriosis.. The Cochrane database of systematic reviews, 4, CD011031 . https://doi.org/10.1002/14651858.cd011031.pub2
11. Duffy, J. M., Arambage, K., Corrêa, F., Olive, D., Farquhar, C., Garry, R., Barlow, D., & Jacobson, T. (2020). Laparoscopic surgery for endometriosis.. The Cochrane database of systematic reviews, 4, CD011031 . https://doi.org/10.1002/14651858.cd011031.pub2

Treści prezentowane w artykule mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie zastępują indywidualnej porady medycznej, diagnozy ani konsultacji z lekarzem. Każda decyzja dotycząca diagnostyki i leczenia powinna być skonsultowana ze specjalistą.