Każdy z nas może zarazić się wirusem HIV, również przyszła mama. Co więcej, istnieje ryzyko, że zakażona kobieta przeniesie wirusa na dziecko, np. w tracie porodu czy karmienia piersią. Diagnostyka w kierunku wirusa HIV jest więc bardzo ważna, by maluszek miał szansę się przed nim uchronić.

Najważniejsze informacje w artykule:

• Wirus HIV może zarazić każdego, w tym kobiety w ciąży, a nieleczone zakażenie niesie ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią.
• HIV to retrowirus atakujący układ odpornościowy, prowadzący do AIDS, choroby nieuleczalnej i zagrażającej życiu, której rozwój można opóźnić terapią antyretrowirusową.
• Do zakażenia HIV najczęściej dochodzi przez niezabezpieczone kontakty seksualne lub kontakt z zakażoną krwią, natomiast codzienne kontakty, takie jak podanie ręki czy pocałunek, nie przenoszą wirusa.
• W ciąży zaleca się wykonanie testu na HIV dwukrotnie – przed 10. tygodniem oraz między 33. a 37. tygodniem, aby móc wcześnie podjąć działania ochronne dla matki i dziecka.
• Ryzyko przeniesienia HIV na dziecko bez leczenia wynosi 40-70%, jednak przy skutecznej terapii antyretrowirusowej można je zredukować do około 1%, co podkreśla znaczenie diagnostyki i leczenia.
• Kobiety z niskim poziomem wiremii mogą rodzić naturalnie, natomiast przy wysokim ryzyku lekarz może zalecić cesarskie cięcie w celu ochrony dziecka przed zakażeniem.
• Karmienie piersią przez matki zakażone HIV jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko transmisji wirusa, dlatego dzieci powinny otrzymywać mleko modyfikowane od urodzenia.

Wielu lekarzy spotyka się z negatywną reakcją pacjentek, gdy z ich strony pada zdanie o konieczności wykonania testu na HIV w tracie ciąży. W społeczeństwie wciąż pokutuje mylne przekonanie, że wirus HIV to problem osób zażywających narkotyki, rozwiązłych i homoseksualnych. A prawda jest taka, że zarazić może się każdy, również przyszła mama. Co więcej, istnieje ryzyko, że zakażona kobieta przeniesie wirusa na dziecko, np. w tracie porodu czy karmienia piersią. Diagnostyka w kierunku HIV jest więc bardzo ważna, by maluszek miał szansę uchronić się przed wirusem.

Czym jest wirus HIV?

Wirus HIV, czyli ludzki wirus niedoboru odporności należy do grupy retrowirusów. Jego materiał genetyczny stanowią dwie jednakowe nici RNA. Ma kulisty kształt i otoczony jest osłonką białkowo-lipidową. Wirus HIV atakuje przede wszystkim limfocyty T pomocnicze oraz makrofagi. W przebiegu infekcji układ immunologiczny niejako niszczy sam siebie. Gdy jest już niemal całkowicie wycieńczony, rozwija się AIDS, czyli ostatnie stadium zakażenia wirusem HIV. Choroba ta może ujawnić się nawet po kilkunastu- kilkudziesięciu latach od infekcji, wszystko zależy od tego, jak szybko zostanie wdrożona terapia antyretrowirusowa. Pacjent z AIDS częściej niż zdrowe osoby zapada na infekcje (np. zapalenie płuc) i choroby nowotworowe. AIDS jest obecnie chorobą nieuleczalną, prowadzącą do śmierci.

Istnieje kilka możliwych dróg zakażenia wirusem HIV. Do infekcji najczęściej dochodzi poprzez niezabezpieczony seks z zakażoną osobą. Zarazić się tym wirusem możemy także, używając igły zanieczyszczonej krwią zakażonej osoby, czy innych niewysterylizowanych narzędzi medycznych. Warto także zaznaczyć, że podanie ręki osobie zakażonej, pocałunek czy kąpiel w tym samym basenie nie wiąże się z ryzykiem przeniesienia wirusa.

Warto przeczytać: Choroby weneryczne zbierają żniwo! 

Badanie na HIV w ciąży – najlepiej wykonać je dwukrotnie!

Przed 10. tygodniem oraz pomiędzy 33. a 37. tygodniem ciąży. Zgodnie z rekomendacjami Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego z 2008 roku, lekarz ginekolog powinien zaproponować pacjentce test na HIV już w trakcie pierwszej wizyty, a jeśli nie wyrazi zgody, zrobić to ponownie w drugim trymestrze ciąży. Zarówno w razie wykonania jak i odmowy wykonania testu, powinien zanotować ten fakt w karcie prowadzenia ciąży i dokumentacji medycznej. Ponadto kobieta, która nie wyraziła zgodny na wykonanie testu na HIV przez cały czas powinna być traktowana jako potencjalnie zakażona.

Jesteś zakażona wirusem HIV? Masz szansę na zdrowe dziecko!

Ryzyko przeniesienia wirusa HIV na dziecko w trakcie ciąży i porodu wynosi od 40 do nawet 70%. Jest to tzw. transmisja wertykalna, do której dochodzi w trakcie ciąży, porodu lub karmienia piersią. U kobiety przyjmującej leki antyretrowirusowe ryzyko to można jednak ograniczyć do 1%! Większość dzieci zakażonych wirusem HIV w Polsce to dzieci kobiet, które nie wiedziały, że są jego nosicielkami albo wiedziały, ale nie podjęły żadnych działań zapobiegawczych. Dlatego tak ważne jest, aby przyszła mama miała świadomość nosicielstwa wirusa HIV. Możliwość tę daje jej proste badanie z krwi.  Zakażona kobieta trafia oczywiście pod specjalną opiekę ginekologa położnika oraz specjalisty chorób zakaźnych, który czuwa nad prawidłowym przebiegiem terapii antyretrowirusowej.

Poród u kobiet zakażonych wirusem HIV – tylko przez cesarskie cięcie?

Niekoniecznie. Jeśli zakażona kobieta przyjmowała w trakcie ciąży leki antyretrowirusowe i okazały się one skuteczne, to znaczy obecność wirusa we krwi i w drogach rodnych jest znikoma, to taka kobieta może rodzić naturalnie. Inaczej jest w przypadku wysokiego poziomu wiremii. Wtedy podczas ostatniego badania przed porodem lekarz może zadecydować o cesarskim cięciu.

Czytaj też: Poród naturalny a cesarskie cięcie – plusy i minusy 

A co z karmieniem piersią?

Matki zakażone wirusem HIV niestety nie mogą karmić piersią, gdyż wiąże się to z dużym ryzykiem przeniesienia go na dziecko. W związku z tym już od momentu narodzin mama musi podawać maluszkowi mleko modyfikowane.

Reasumując, każda przyszła mama powinna dwukrotnie w trakcie ciąży wykonać test na HIV. Pierwsze badanie wykonuje się przed 10. tygodnia ciąży, a drugie między 33. a 37. tygodniem. Diagnostyka jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala uchronić dziecko przed ewentualnym zakażeniem.

FAQ

1. Ile czeka się na wyniki badania HIV w ciąży?

Na wynik standardowego badania krwi w kierunku HIV czeka się przeważnie od 1 do 3 dni roboczych. Jeśli konieczne jest wykonanie testu potwierdzającego (Western Blot), czas oczekiwania może wydłużyć się do około 1-2 tygodni.

2. Ile kosztuje badanie na HIV w ciąży?

Prywatne badanie krwi na obecność przeciwciał anty-HIV kosztuje od 30 do 60 zł. Kobiety w ciąży, które prowadzą ją w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, wykonują to badanie całkowicie bezpłatnie ze skierowaniem od lekarza na NFZ.

3. Kiedy w ciąży wykonuje się badanie na HIV?

Zgodnie ze standardami opieki okołoporodowej badanie na HIV wykonuje się dwukrotnie: pierwszy raz do 10. tygodnia ciąży (lub w momencie pierwszej wizyty u ginekologa), a drugi raz w III trymestrze, pomiędzy 33. a 37. tygodniem ciąży.

4. Czy badanie na HIV w ciąży jest obowiązkowe?

Badanie na HIV nie jest prawnie obowiązkowe, ale jest bardzo silnie rekomendowane i stanowi obowiązkowy element standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Brak wyniku w momencie porodu skutkuje traktowaniem pacjentki przez personel medyczny jako potencjalnie zakażonej.

5. Ile razy w ciąży wykonuje się test na HIV?

Test na HIV wykonuje się rutynowo dwa razy w trakcie prawidłowo przebiegającej ciąży. Podyktowane jest to występowaniem tzw. „okienka serologicznego”, co oznacza, że ewentualne zakażenie, do którego doszło na wczesnym etapie, może ujawnić się dopiero na teście wykonywanym pod koniec ciąży.