Drugie badanie prenatalne – kiedy się je wykonuje i co sprawdza?

Drugie badanie prenatalne, nazywane też USG połówkowym, to nieinwazyjne badanie ultrasonograficzne, które lekarz wykonuje między 18. a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży. Dokładnie ocenia anatomię płodu, co pozwala wykluczyć lub wykryć wady strukturalne, takie jak wady serca, rozszczep kręgosłupa, rozszczep podniebienia czy wady ośrodkowego układu nerwowego. Badanie prenatalne II trymestru – czego możesz się spodziewać w trakcie wizyty i czy NFZ je refunduje? Sprawdźmy.

Najważniejsze informacje w artykule:

• NFZ refunduje badania prenatalne w ramach „Programu badań prenatalnych”, a od 5 czerwca 2024 roku obejmuje nim wszystkie kobiety w ciąży po otrzymaniu skierowania od lekarza prowadzącego.
• Lekarz powinien przeprowadzić drugie badanie prenatalne między 18. a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży, aby uzyskać wiarygodne wyniki i dokładną ocenę rozwoju płodu.
• Drugie badanie prenatalne polega na dokładnej ocenie anatomii płodu, co pozwala wykryć wady strukturalne, takie jak wady serca, rozszczep kręgosłupa, rozszczep podniebienia czy wady ośrodkowego układu nerwowego.
• Podczas drugiego badania prenatalnego lekarz wykonuje szczegółowe USG z biometrią płodu, oceniając wymiary, budowę anatomiczną oraz funkcje łożyska i ilość płynu owodniowego.
• Echokardiografia jest ważnym elementem drugiego badania, umożliwiającym nieinwazyjną i dokładną ocenę budowy oraz funkcjonowania serca płodu, co pozwala wykryć większość wrodzonych wad serca.
• Drugie badanie prenatalne to także okazja do poznania płci dziecka oraz zobaczenia jego ruchów i zachowań, jednak głównym celem badania jest diagnostyka medyczna, a nie zdjęcia czy filmy.
• Badania prenatalne drugiego trymestru pozwalają ocenić ryzyko zaburzeń rozwojowych, co jest kluczowe dla dalszego prowadzenia ciąży, a w razie wysokiego ryzyka lekarz kieruje pacjentkę na zaawansowaną diagnostykę i leczenie prenatalne lub poporodowe.
• Klinika Gyncentrum wykorzystuje nowoczesną technologię HD Live, która poprawia jakość obrazowania i umożliwia ocenę struktur anatomicznych już w pierwszym trymestrze ciąży.

Spis treści:

1. USG II trymestru – co sprawdza?
2. Pozostałe badania prenatalne II trymestru
   1. Echokardiografia
   2. Test potrójny – biochemiczna alternatywa w II trymestrze
3. Drugie badanie prenatalne – kiedy się je wykonuje?
4. Jak przebiega i ile trwa drugie badanie prenatalne?
5. Czy podczas badania prenatalnego II trymestru masz szansę poznać płeć dziecka?
6. Czy drugie badanie prenatalne refundowane jest przez NFZ?

USG II trymestru – co sprawdza?

USG II trymestru to całkowicie nieinwazyjne badanie oceniające przede wszystkim anatomię płodu. Lekarz wyklucza lub wykrywa wady strukturalne, takie jak:

• wady serca,
• rozszczep podniebienia,
• rozszczep kręgosłupa,
• wady ośrodkowego układu nerwowego.

USG II trymestru – co sprawdza i jakie parametry bierze pod lupę? Badanie zaczyna się od biometrii płodu, czyli pomiarów poszczególnych części ciała. Na podstawie wymiarów główki i kości długich ocenia szacowaną wagę dziecka, a także wiek ciąży. Przygląda się takim parametrom jak:

• wymiar dwuciemieniowy główki (BPD),
• obwód główki (HC),
• obwód brzucha (AC),
• długość kości udowej (FL),
• ilość płynu owodniowego (AFI).

Następnie ogląda dziecko narząd po narządzie. Sprawdza budowę mózgowia – komory boczne, móżdżek i zbiornik wielki – co pozwala wcześnie wykryć wady ośrodkowego układu nerwowego, takie jak wodogłowie. Ocenia profil i twarz płodu, zwracając uwagę na ciągłość warg oraz obecność kości nosowej. 

Analizuje kręgosłup na całej długości, kości długie kończyn, dłonie i stopy wraz z liczbą palców, a w obrębie tułowia:

• serce, 
• płuca, 
• przeponę, 
• żołądek, 
• jelita, 
• nerki,
• pęcherz moczowy. 

Do markerów, które mogą sygnalizować wadę genetyczną i skłaniają lekarza do pogłębienia diagnostyki, należą m.in. pogrubiony fałd karku (NF), brak lub skrócenie kości nosowej (NB) oraz wodonercze, czyli poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego nerek. U pacjentek z grupy ryzyka porodu przedwczesnego specjalista mierzy też długość szyjki macicy.

Pozostałe badania prenatalne II trymestru

Już wiesz, co ocenia USG II trymestru. Co sprawdzają pozostałe badania i jakich informacji o zdrowiu maluszka dostarczają?

Echokardiografia

Ważnym elementem drugiego badania prenatalnego jest echokardiografia. To nieinwazyjne ultrasonograficzne badanie serca płodu pozwala na dokładną ocenę jego położenia i budowy. Specjalista analizuje także funkcjonowanie układu krążenia.

Nowoczesna ultrasonografia trójwymiarowa oceny serca STIC pozwala na oglądanie serca płodu w kilku płaszczyznach i jego przestrzenną analizę. Echo serca płodu analizuje budowę jam serca, odejście wielkich pni tętniczych, pracę zastawek oraz przepływ krwi, a także wychwytuje ewentualną arytmię. 

Informacje te bywają decydujące dla przebiegu ciąży i porodu – dzieci z wadami serca powinny przychodzić na świat w wyspecjalizowanych ośrodkach, gdzie zaraz po porodzie uzyskają pomoc kardiologiczną. 

Test potrójny – biochemiczna alternatywa w II trymestrze

Jeśli pacjentka nie wykona testu podwójnego w I trymestrze, w II trymestrze pozostaje test potrójny – nieinwazyjne badanie z krwi matki. Ocenia trzy markery najczęściej między 15. a 20. tygodniem ciąży – alfa-fetoproteinę (AFP), wolny estriol (uE3) oraz beta-hCG.

Na tej podstawie lekarz szacuje ryzyko zespołu Downa, zespołu Edwardsa i otwartych wad cewy nerwowej – test nie wykrywa natomiast zespołu Pataua. Podobnie jak USG II trymestru, dostarcza on informacje na temat ryzyka, a nie diagnozę: przy podwyższonym wyniku specjalista kieruje ciężarną na pogłębioną diagnostykę. 

Drugie badanie prenatalne – kiedy się je wykonuje?

Między 18. a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży lekarz wykonuje drugie badanie prenatalne – ten przedział rekomenduje Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Aby jego wynik był wiarygodny, należy bezwzględnie zmieścić się w podanych widełkach czasowych. 

Drugie badanie prenatalne – kiedy jest niemożliwe do przeprowadzenia? Powyższe okno to jedyny czas, gdy narządy wewnętrzne dziecka są już na tyle wykształcone, że lekarz może precyzyjnie obejrzeć budowę serca, mózgu czy nerek. Zbyt wczesne USG nie pozwala dokładnie przyjrzeć się tym strukturom, a po terminie rozmiary – np. kości rzucające cień akustyczny – i ułożenie płodu ograniczają widoczność.

Drugie badanie prenatalne umożliwia ocenę ryzyka wystąpienia potencjalnych zaburzeń u rozwijającego się płodu. Dlatego Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca je wszystkim kobietom w ciąży – podobnie zresztą jak pierwsze badanie prenatalne. Wykrycie ryzyka wystąpienia wady u dziecka daje bowiem lekarzowi wiedzę do właściwego prowadzenia takiej ciąży. Konieczna jest również kierunkowa, rozszerzona diagnostyka w specjalistycznych ośrodkach.

Klinika Gyncentrum wykonuje badania prenatalne z wykorzystaniem technologii HD Live, która gwarantuje jeszcze lepszy obraz oraz szersze możliwości diagnostyczne. Funkcja obrazowania HD Live Silhouette umożliwia dodatkowo dokonanie ocen struktur anatomicznych już w pierwszym trymestrze ciąży. Termin na badanie prenatalne w Gyncentrum umówisz osobiście lub przez infolinię.

Jak przebiega i ile trwa drugie badanie prenatalne?

Drugie badanie prenatalne wykonuje się przez powłoki brzuszne i trwa od 15 do 30 minut, choć czas ten bywa dłuższy, gdy dziecko ułoży się niekorzystnie. Pacjentka leży na plecach, a lekarz nakłada na brzuch żel i przesuwa głowicę aparatu po skórze – procedura jest bezbolesna i całkowicie bezpieczna.

Przygotowanie jest proste: nie trzeba być na czczo, wystarczy opróżniony pęcherz moczowy i wygodne, dwuczęściowe ubranie, które łatwo odsłania brzuch. Przez cały czas możesz obserwować dziecko na monitorze, a lekarz na bieżąco objaśnia, co widzi. Jeśli pojawia się podejrzenie nieprawidłowości genetycznej, specjalista zaproponuje panele badań genetycznych lub diagnostykę inwazyjną.

Czy podczas badania prenatalnego II trymestru masz szansę poznać płeć dziecka?

Drugie badanie prenatalne to także szczególny moment ze względu na możliwość obejrzenia swojego dziecka jeszcze w życiu płodowym. Przy sprzyjającym ułożeniu zobaczysz jego naturalną aktywność ruchową – zginanie kończyn, ssanie palca czy zmiany pozycji ciała. 

Dla rodziców to wzruszający widok, a dla lekarza ważny sygnał: skoordynowane ruchy świadczą o prawidłowym rozwoju układu neuromotorycznego i napięciu mięśniowym płodu. Wtedy też, jeśli maluch się odsłoni, można poznać jego płeć. Jednak zdjęcia czy filmy z dzieckiem w roli głównej to dodatek, ciekawa pamiątka, a nie cel sam w sobie. 

Czy drugie badanie prenatalne refundowane jest przez NFZ?

Narodowy Fundusz Zdrowia w pełni refunduje drugie badanie prenatalne w ramach dedykowanego programu profilaktycznego. Od 5 czerwca 2024 roku Ministerstwo Zdrowia rozszerzyło te uprawnienia, zapewniając każdej kobiecie w ciąży prawo do bezpłatnej diagnostyki, bez względu na wiek.

Pacjentka planująca bezpłatne badania prenatalne na NFZ musi przedstawić skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę. Dokument ten powinien zawierać informację o wieku ciąży określonym w tygodniach. Na wizytę należy też zabrać ze sobą dowód tożsamości oraz wyniki wcześniejszych badań ultrasonograficznych.

Źródła:

1. Badania prenatalne dla każdej kobiety w ciąży, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/badania-prenatalne-dla-kazdej-kobiety-w-ciazy
2. Bręborowicz, G. H. (red.). (2020). Położnictwo i ginekologia. Tom 1-2. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie. ISBN: 978-83-200-6229-8
3. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka dotyczące badań przesiewowych oraz diagnostycznych badań genetycznych wykonywanych w okresie prenatalnym. (2022). Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 7(1), 20-33
4. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym. (2015). Ginekologia Polska, 7, 551-559
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 maja 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych, Dziennik Ustaw 2024 r. poz. 767, https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2024/767
6. Carocha, A., Vicente, M., Bernardeco, J., Rijo, C., Cohen, Á., & Cruz, J. (2025). 2nd trimester ultrasound (anomaly).. Best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology, 101, 102628 . https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2025.102628
7. Buijtendijk, M., Bet, B., Leeflang, M., Shah, H., Reuvekamp, T., Goring, T., Docter, D., Timmerman, M., Dawood, Y., Lugthart, M., Berends, B., Limpens, J., Pajkrt, E., Van Den Hoff, M. J. B., & De Bakker, B. S. (2024). Diagnostic accuracy of ultrasound screening for fetal structural abnormalities during the first and second trimester of pregnancy in low-risk and unselected populations.. The Cochrane database of systematic reviews, 5, CD014715 . https://doi.org/10.1002/14651858.cd014715.pub2
8. Taylor-Phillips, S., Freeman, K., Geppert, J., Agbebiyi, A., Uthman, O., Madan, J., Clarke, A., Quenby, S., & Clarke, A. (2016). Accuracy of non-invasive prenatal testing using cell-free DNA for detection of Down, Edwards and Patau syndromes: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 6. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2015-010002
9. Petrović, B., Joksimovic, J., Šljivančanin, D., Joksimovic, L., Drinic, A., & Stamenković, J. (2022). Ultrasound markers of chromosome aberrations on routine second trimester screening. Genetika. https://doi.org/10.2298/gensr2202921p

Treści prezentowane w artykule mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie zastępują profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Wszelkie wątpliwości dotyczące przebiegu ciąży i wyników badań należy każdorazowo skonsultować z lekarzem prowadzącym.