Ciąża to czas pełen zmian – nie tylko w ciele, ale i w psychice. Badania pokazują, że co 4. kobieta w ciąży zmaga się z zaburzeniami psychicznymi. Choć często tłumaczymy to tzw. huśtawką nastrojów, w rzeczywistości takie zawirowania emocjonalne mogą być sygnałem poważnych problemów zdrowotnych. Jak dbać o zdrowie psychiczne w ciąży i kiedy szukać pomocy u specjalisty?

Spis treści:

Czy złe samopoczucie psychiczne w ciąży jest normalne?

Z czego może wynikać złe samopoczucie psychiczne w ciąży?

Problemy ze zdrowiem psychicznym w ciąży – co powinno zaniepokoić?

Złe samopoczucie w ciąży – jak sobie radzić?

Przyjmowanie leków w ciąży – kiedy jest wskazane w przypadku złego samopoczucia?

Czy złe samopoczucie psychiczne w ciąży jest normalne?

Ciąża to czas pełen ekscytacji, nadziei i oczekiwań, ale także ogromnych zmian, które mogą wpłynąć na każdą sferę życia kobiety. W miarę jak organizm przygotowuje się na przyjęcie nowego życia, nie tylko ciało przechodzi intensywne zmiany hormonalne i fizyczne. Na ogromną próbę wystawiona jest także psychika, która zmaga się licznymi wyzwaniami emocjonalnymi i mentalnymi.

Wahania nastrojów, zmieniające się emocje, a nawet epizody smutku czy przygnębienia są całkowicie naturalne w czasie ciąży. Ciało i umysł kobiety muszą poradzić sobie z nową rzeczywistością, co może prowadzić do zwiększonej drażliwości, płaczliwości, a także trudności w koncentracji i pamięci. Objawy te są częścią naturalnego procesu adaptacji do roli przyszłej mamy, ale pod warunkiem że nie utrzymują się zbyt długo i nie utrudniają codziennego funkcjonowania.

Z czego może wynikać złe samopoczucie psychiczne w ciąży?

Na nastrój przyszłej mamy wpływa wiele czynników, które w połączeniu mogą stworzyć emocjonalny rollercoaster.

Kluczową rolę w stanie psychicznym przyszłej mamy odgrywają zaburzenia hormonalne, w tym wzrost stężenia hormonów, takich jak progesteron, estrogeny, adrenalina czy noradrenalina. Zmiana ich poziomu może prowadzić do wahań nastroju, zmęczenia, ospałości, a także zwiększonej wrażliwości emocjonalnej. Warto jednak podkreślić, że choć zmiany hormonalne są naturalne i niezbędne do utrzymania ciąży, ale jednocześnie powodują nagłe przejścia od euforii do smutku lub niepokoju.
Na nastrój w ciąży wpływają też czynniki psychologiczne, takie jak strach i lęk o zdrowie dziecka, odpowiedzialność za nowe życie, niepokój przed porodem oraz dotkliwe zmiany w wyglądzie ciała. Poczucie osamotnienia lub brak wsparcia ze strony bliskich dodatkowo pogłębia trudności z radzeniem sobie z emocjami.
Na psychikę przyszłej mamy w znacznym stopniu wpływa też stres związany z ciążą, zwłaszcza jeśli jest to ciąża wysokiego ryzyka, nieplanowana lub pojawiają się problemy zawodowe.

Niestety, u niektórych kobiet (szczególnie przy długotrwałym obniżeniu nastroju) może rozwinąć się depresja ciążowa. Statystyki pokazują, że nawet 16% ciężarnych spełnia kryteria diagnostyczne zaburzeń depresyjnych (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2680254/). Wymaga to odpowiedniego wsparcia i leczenia, ponieważ może wpływać negatywnie zarówno na zdrowie matki, jak i na rozwój dziecka.

BDI – narzędzie do wczesnego wykrywania obniżonego nastroju u przyszłych mam

W przypadku złego samopoczucia w 1. i 3. trymestrze ciąży lekarz prowadzący może zaproponować wykonanie kwestionariusza Becka (BDI). Jest to proste narzędzie przesiewowe, które służy do oceny nasilenia objawów depresyjnych oraz rozwoju depresji. Kwestionariusz składa się z serii pytań dotyczących różnych aspektów życia, m.in.:

nastroju;
poczucia winy;
energii;
snu;
apetytu;
zainteresowania codziennymi aktywnościami.

Każde pytanie ma kilka wariantów odpowiedzi, takich jak np. brak objawów lub silne nasilenie objawów. Na podstawie sumy punktów otrzymuje się wynik, który pozwala określić, czy nastrój ciężarnej jest w normie, czy może wskazywać na lekką, umiarkowaną lub ciężką depresję.

Problemy ze zdrowiem psychicznym w ciąży – co powinno zaniepokoić?

Bardzo ważne jest, aby przyszła mama była w stanie odróżnić typowe dolegliwości ciążowe od sygnałów, które wskazują na poważne problemy psychiczne. Warto zwrócić tu uwagę przede wszystkim na czas trwania dolegliwości oraz to, czy wpływają na codzienne funkcjonowanie. Szczególnie niepokojące są:

objawy psychiczne, takie jak:
- przewlekły smutek – przygnębienie i płaczliwość, które nie mijają mimo odpoczynku czy wsparcia;
- brak radości z dotychczasowych zajęć;
- nadmierne zamartwianie się o zdrowie dziecka, poród czy inne przyszłe wydarzenia;
- chroniczne napięcie i lęk, który nie ustępuje;
- problemy z koncentracją – trudności z podejmowaniem decyzji, zapomnienie o codziennych obowiązkach, rozkojarzenie;
- poczucie beznadziei, winy lub ciągłego niepokoju, które zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie;
- myśli o samookaleczeniu lub samobójstwie;
objawy psychiczne, które mogą towarzyszyć problemom psychicznym:
- zmiany apetytu – brak apetytu lub przeciwnie, nadmierne objadanie się;
- problemy ze snem – chroniczna bezsenność lub nadmierna senność, która nie jest typowa dla ciąży;
- permanentne zmęczenie – uczucie wyczerpania, które nie ustępuje mimo odpoczynku i które wykracza poza „normalne” zmęczenie ciążowe;
- bóle ciała – częste bóle głowy, napięcie mięśni, kołatanie serca bez wyraźnej przyczyny fizycznej, które mogą mieć podłoże psychiczne.

Kiedy lęk i złe samopoczucie w ciąży stają się zatem problemem? Alarmujące jest przede wszystkim, gdy symptomy utrzymują się przez długi czas lub zaczynają przybierać formę objawów depresji. Jeśli lęk, smutek czy niepokój nie ustępują, a zaczynają wpływać na Twoje codzienne życie, to znak, że warto szukać pomocy. Nie lekceważ tych sygnałów – im szybciej podejmiesz odpowiednie kroki, tym łatwiej będzie poprawić swoje zdrowie psychiczne i zadbać o dobrostan zarówno Twój, jak i Twojego dziecka.

Złe samopoczucie psychiczne kobiety w ciąży.

Złe samopoczucie w ciąży – jak sobie radzić?

Dobra wiadomość jest taka, że przyszła mama może skorzystać z wielu prostych metod na poprawę nastroju i radzenie sobie z trudnymi emocjami. Pamiętajmy bowiem o tym, że troska o zdrowie psychiczne w ciąży jest równie ważna jak dbanie o zdrowie psychiczne. Co można zatem zrobić, by czuć się lepiej?

Higiena snu i regularny odpoczynek – sen odgrywa niezwykle ważną rolę w regeneracji organizmu i utrzymaniu dobrego samopoczucia psychicznego. W ciąży warto utrzymywać regularne godziny snu oraz odpoczynku w ciągu dnia. Krótkie drzemki (20-30 minut) mogą być zbawienne dla kondycji psychicznej. Najlepszą pozycją do spania jest leżenie na lewym boku, co poprawia krążenie i odciąża kręgosłup. Ważne jest też, aby unikać kofeiny i ciężkich posiłków tuż przed snem, regularnie wietrzyć sypialnię oraz ograniczyć korzystanie z ekranów elektronicznych tuż przed spaniem.
Zbilansowana dieta – odpowiednia dieta to kolejny czynnik, który wpływa na stan zdrowia psychicznego w ciąży. Przyszła mama powinna sięgać po pełnowartościowe posiłki, bogate w witaminy i minerały, szczególnie te, które wspierają układ nerwowy, jak witaminy z grupy B, kwas foliowy, magnez czy żelazo. Z codziennego jadłospisu warto wykluczyć z kolei produkty bogate w cukier i kofeinę, a także przetworzoną żywność, która może wpływać na wahania nastrojów. Dobrze jest też zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i przyjmować co najmniej 2-2,5 litra płynów dziennie.
Ruch na świeżym powietrzu – regularna aktywność fizyczna na świeżym powietrzu, jak spacery czy joga prenatalna, pomaga w produkcji endorfin, które poprawiają nastrój i redukują stres. Ruch wzmacnia kondycję, co także wpływa pozytywnie na samopoczucie psychiczne i zmniejsza napięcia mięśniowe.
Techniki relaksacyjne – ćwiczenia oddechowe, medytacja, relaksacja mięśni oraz ciepłe kąpiele to skuteczne metody na wyciszenie umysłu po całym dniu. Pomagają zmniejszyć napięcie i niepokój, poprawiają jakość snu i ogólnie sprzyjają lepszemu samopoczuciu.
Czas dla siebie – przyszła mama powinna skupiać się nie tylko na zdrowiu i prawidłowym rozwoju maluszka, ale też na swoich potrzebach. Warto znaleźć chwilę na ulubione hobby, czytanie książek czy słuchanie muzyki, aby oderwać się od stresorów, poprawić swój nastrój i naładować baterie.
Rozważne planowanie przyszłości – wielu kobietom pomaga stworzenie konkretnego planu działania w nadchodzących miesiącach. Daje im to poczucie kontroli i zmniejsza stres związany ze zmianami, z jakimi przyjdzie im się zmierzyć.
Wsparcie ze strony bliskich – rozmowy z partnerem, rodziną czy przyjaciółmi są ważne dla podtrzymania dobrego nastroju. Ważne jest też, aby nauczyć się prosić o pomoc i wsparcie w codziennych obowiązkach, co

Gdy emocje stają się trudne do opanowania, warto sięgnąć po pomoc specjalistów. W Polsce dostępne są programy wsparcia psychologicznego dla kobiet w ciąży, takie jak Twarze Depresji (https://twarzedepresji.pl/pomoc-dla-kobiet/), oferujące bezpłatną pomoc w trudnych momentach. Możesz z nich skorzystać, aby uzyskać wsparcie emocjonalne i psychologiczne, które pomoże Ci przetrwać trudniejsze dni.

Przyjmowanie leków w ciąży – kiedy jest wskazane w przypadku złego samopoczucia?

Zdarza się, że domowe sposoby, jak odpoczynek, rozmowa z bliskimi czy techniki relaksacyjne, nie wystarczają, aby poradzić sobie z trudnymi emocjami. W takich sytuacjach warto poszukać profesjonalnej pomocy. Punktem zwrotnym powinny być następujące sygnały:

długotrwałe objawy depresji, lęku czy nerwicy (ponad 2 tygodnie);
silne dolegliwości utrudniające codzienne funkcjonowanie;
myśli o zrobieniu krzywdy dziecku lub sobie;
chroniczne poczucie przytłoczenia.

Pierwszym specjalistą, z którym można porozmawiać o swoim samopoczuciu w ciąży, jest ginekolog-położnik. Lekarz może ocenić sytuację kobiety, a w razie potrzeby skierować ją do odpowiedniego specjalisty:

psychologa lub psychoterapeuty, który pomaga w radzeniu sobie z trudnymi emocjami poprzez psychoterapię;
lekarza psychiatry, który może zalecić odpowiednią terapię (np. leczenie farmakologiczne).

Leczenie złego samopoczucia psychicznego w ciąży obejmuje przede wszystkim psychoterapię. W cięższych przypadkach depresji czy zaburzeń lękowych, kiedy objawy znacząco wpływają na funkcjonowanie, lekarz psychiatra może zdecydować o wprowadzeniu farmakoterapii. Dobór leków odbywa się z najwyższą ostrożnością, aby zminimalizować ryzyko dla matki i rozwijającego się dziecka, a jednocześnie przynieść ulgę matce. Podczas leczenia farmakologicznego ważne jest ścisłe monitorowanie stanu zdrowia psychicznego i fizycznego pacjentki.

Każda ciąża jest inna. Dla niektórych kobiet jest to czas pełen energii i radości, który mija niemal bezproblemowo. Inne zmagają się z typowymi dolegliwościami ciążowymi, w tym zmianami emocjonalnymi, które mogą wpływać na codzienne życie. W Gyncentrum zdajemy sobie sprawę z różnorodności doświadczeń w ciąży, dlatego oferujemy kompleksową opiekę ginekologiczno-położniczą oraz wsparcie dla przyszłych mam. Nasi specjaliści są tu, by pomóc Ci przejść przez ten wyjątkowy okres w sposób jak najbardziej komfortowy, dbając o zdrowie Twoje i Twojego dziecka.

Bibliografia: